Co to jest czek?

O czekach każdy słyszał, ponieważ często pojawiają się w filmach i książkach. Do czynienia osobiście mieli z nimi jednak tylko nieliczni. Współcześnie, w dobie szybkich przelewów bankowych, jest to raczej mało popularna forma rozliczeniowa, dlatego nie wszyscy wiedzą, na czym ona polega. Co to jest czek, jakie są jego rodzaje i czym są słynne czeki bez pokrycia?

Co to jest czek? Definicja

]

Czek to specjalny dokument, który jest wystawiany w formie przewidzianej przez prawo czekowe. Wystawca poleca w nim banku wypłacić określoną w czeku ilość pieniędzy okazicielowi lub wymienionej w nim osobie. Środki do ich wydania są pobierane z rachunku wystawcy. Polecenie to nie jest obciążone żadnymi warunkami.

Czeku używa się więc jako zamiennika gotówki, wszędzie tam, gdzie jest to potrzebne, np. przy przekazaniu środków na grupowe inwestycje, zapłacie za towary lub usługi. Co ciekawe ustawa, która jest podstawą prawną dla wspomnianego już prawa czekowego, została ustanowiona w Polsce już w 1936 roku.

Na kogo może być wystawiony czek?

Wystawcą czeku, zwanym trasantem, może być każda osoba fizyczna lub prawna posiadająca rachunek bankowy. Osoba, na którą wystawiony jest czek nazywana, jest zaś remitentem. Może nim być konkretna osoba, wskazana na czeku lub okaziciel. W tym pierwszym przypadku, co czeku często dodaje się oznaczenie „na zlecenie” lub „nie na zlecenie”. Prawa z czeku „na zlecenie” mogą być przeniesione przez indos, czyli specjalne oświadczenie służące właśnie tej czynności. 

Czek — co musi zawierać?

To, co musi zawierać czek, jest jasno  zdefiniowane przez prawo czekowe. Są to następujące elementy:

  • kwota wypłaty – liczbowo i słownie,
  • miejsce realizacji dokumentu,
  • data i miejsce jego wystawienia,
  • oznaczenie „czek” w języku wystawienia,
  • nr rachunku należący do wystawcy, z którego ma być pobrana kwota,
  • nazwa (firmy, imię i nazwisko) osoby wystawiającej czek,
  • podpis osoby wystawiającej czek.

Każdy z nich jest niezbędny, aby móc nazwać zawierający je dokument czekiem.

Rodzaje czeków

W obiegu wyróżnia się wiele rodzajów czeków. Podział może przebiegać ze względy na różne kryteria, ale najczęściej pochodzi on od pełnionej przez dokument funkcji.

Czek potwierdzony

W czeku potwierdzonym znajduje się informacja o tym, że na rachunku wystawcy znajduje się przynajmniej wymieniona w dokumencie suma. W momencie jego wystawienia bank blokuje ją, co jest skuteczną formą zabezpieczenia jego realizacji.

Czek gotówkowy

To rodzaj czeku, który upoważnia do wypłacenia gotówki okazicielowi. 

Czek podróżny

Czek umożliwiający pobranie gotówki za granicą. Jest zawsze czekiem imiennym i ma zastrzeżenie „nie na zlecenie”. Służy głównie, aby uniknąć przewożenia gotówki, a tym samym uniemożliwić jej kradzież w trakcie podróży.

Czek rozrachunkowy

Służy do realizowania przelewów w rozrachunkach księgowych. Upoważnia bank do jego wykonania z rachunku wystawcy na rachunek drugiej osoby.

Czek zakreślony

Czek na okaziciela, ale z zabezpieczeniem przeciwko wypłacie pieniędzy przez osobę, która znalazła czek przypadkowo lub inaczej weszła w jego posiadanie. Gotówkę może otrzymać jedynie bank lub jego stały klient.

Więcej rodzajów czeków

Istnieje jeszcze więcej rodzajów czeków. Są to m.in.:

  • czek postdatowany – jego zapisana data wystawienia jest późniejsza niż rzeczywista,
  • czek antydatowany – z późniejszą zapisaną datą niż rzeczywistą,
  • czek bankierski – używany przez bank z poleceniem wypłaty gotówki okazicielowi dla innej placówki banku,
  • czek in blanco – posiada jedynie podpis wystawcy, a pozostałe informacje są do wpisania.

Przedstawienie czeku

Zgodnie z prawem czekowym, czek wystawiony i płatny w jednym w kraju musi być przedstawiony do zapłaty w ciągu 10 dni. Dokument wystawiony w innym kraju, niż jest płatny, może być przedstawiony w ciągu 20 lub 70 dni, w zależności od tego, jak daleko od siebie znajdują się od siebie państwa. Jest to związane z historią czeków zagranicznych, które często pokonywały duże odległości.

Odwołanie czeku

Odwołanie czeku jest możliwością jego wystawcy. Jest ono równoznaczne z anulowaniem jego wystawienia. Odwołanie jest możliwe, kiedy czek z jakiegoś powodu nie został przez bank wypłacony.

Jak zrealizować czek?

Czek realizuje się na dwa sposoby: inkaso, w którym bank sprawdza przed wypłatą, czy bank wystawcy go pokryje i skup czeku, w którym bank od razu wypłaca pieniądze. Inkaso obowiązuje znacznie częściej, ponieważ jest bezpieczniejsze. W Polsce skup czeków prowadzi jedynie PKO BP i tylko wtedy, gdy jest on zgodny ze wzorcem. Wynika to z tego, że to bank bierze na siebie ryzyko realizacji sfałszowanego czeku.

Niestety inkaso trwa nawet 3 miesiące i obciążone prowizją. To jeden z powodów, dlaczego czeki są współcześnie mało popularne.

Ważność czeku

Jeśli czek przekroczy swój czas przedstawienia, wystawca może odwołać czek i traci on równocześnie na ważności. Jeśli jednak tego nie zrobi, dokument będzie nadal ważny. 

Czek bez pokrycia

Czek bez pokrycia pojawia się w sytuacji, w którym na rachunku wystawcy nie ma dość środków, by go opłacić. Może do tego dojść zarówno już w momencie jego wystawienia, jak i przez rozdysponowanie ich pomiędzy tym momentem, a jego podjęciem. Wystawianie czeków bez pokrycia jest karalne, szczególnie surowo, jeśli jest umyślne.

Czeki w XXI wieku — podsumowanie

Współcześnie czeki używane są niezwykle rzadko. Teraz znasz już jego wady, więc wiesz, dlaczego tak jest. Istnieją jednak operacje, które również noszą nazwę czeku, a polegają na czymś innym, np. czek BLIK i czek GIRO. Prawdziwe czeki to już jednak głównie pieśń przyszłości i nic dziwnego – były one często podrabiane, a płacenie kartą płatniczą lub przelewem jest po prostu wygodniejsze.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.