Co to jest polityka monetarna?

Branża finansowa pełna jest nieintuicyjnych pojęć z zakresu bankowości. My jesteśmy zaś po to, by te trudna słowa tłumaczyć, aby każdy mógł zrozumieć, co tak naprawdę znaczą. Dziś zajmiemy się polityką monetarną. Co to jest? Jakie ma cele? No i najważniejsze – jaki ma wpływ na inwestorów. Działanie państwa i jego organów bardzo silnie wpływa na gospodarkę. W związku z tym ma skutki też dla inwestorów. Polityka monetarna to ogólnie mówiąc, wszystkie decyzje rządu wpływające na finanse, jednakowo te wdrażane teraz, jak i planowane na przyszłość.

Polityka monetarna — definicja

Polityka monetarna, inaczej zwana polityką pieniężną, jest częścią prowadzonej przez państwo polityki gospodarczej. Polega ona na systematycznych działaniach mających na celu zapewnienie stabilności cen, a zatem na przeciwdziałaniu inflacji, a nawet stagflacji. W Polsce polityką monetarną zarządza bank centralny. Jej dopełnieniem jest polityka fiskalna, czyli podatkowa.

Narodowy Bank Polski może sterować podażą pieniądze, wypuszczając w obieg nowe banknoty lub zaprzestając tej czynności. Ma to bezpośrednie przełożenie na gospodarkę.

Cele polityki monetarnej

Celem polityki monetarnej jest przede wszystkie utrzymanie odpowiedniej, czyli niskiej stopy inflacji. Według NBP jego celem finalnym, czyli głównym i nadrzędnym jest „utrzymanie stabilnego poziomu cen przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu o ile nie ogranicza to realizacji tego celu” (Ustawa o NBP z 1997 r.). Poza tym polityka monetarna ma cel pośredni, którym jest określona stopa inflacji (w Polsce jest to 2,5%) i cele operacyjne, które służą realizacji celu pośredniego i finalnego. Według NBP są to:

  • kontrola stóp procentowych,
  • kontrola przyrostu podaży pieniądza,
  • stabilizowanie poziomu kursu walutowego,
  • kształtowanie masy pieniądza rezerwowego,
  • i kształtowanie poziomu stóp procentowych.

Rodzaje polityki monetarnej

Wyróżnia się dwa rodzaje polityki monetarnej: ekspansywną i restrykcyjną. Ta pierwsza ma na celu zwiększenie podaży pieniądza na rynku. Aby tego dokonać, bank centralny obniża stopy procentowe, skupuje papiery wartościowe i obniża rezerwy obowiązkowe. Konsekwencją takiej polityki monetarnej są tanie kredyty, spadek bezrobocia, ale i wzrost cen. Obecnie (2022) mamy do czynienia wciąż z ekspansywną polityką rządu, ale z uwagi na inflacje może się to wkrótce zmienić.

Polityka restrykcyjna ma na celu z kolei zmniejszenie podaży pieniądza na rynku. Jej cel jest zatem zupełnie odwrotny. Stosuje się ją, więc kiedy inflacja jest zbyt wysoka, ale może mieć ona pewne negatywne skutki, np. wzrost bezrobocia.

Polityka monetarna a rola banku centralnego

Bank centralny, którym jest w Polsce Narodowy Bank Polski, jest głównym wykonawcą polityki monetarnej w kraju. Wchodząca w jego skład organ decyzyjny, czyli Rada Polityki Pieniężne odpowiada za ustalanie jej celów i realizację jej założeń. Ustala więc wysokość stóp procentowych oraz określa zasady operacji otwartego rynku i tryb naliczenia i utrzymywania  rezerwy obowiązkowej. Teoretycznie bank centralny w Polsce jest organizacją całkowicie niezależną od rządu, ale mogą na niego wpływać naciski polityczne.

Polityka monetarna — narzędzia i instrumenty

Polityka monetarna ma do dyspozycji szereg narzędzi i instrumentów, które służą realizacji jej celów. Może przeprowadzać interwencje walutowe i operacje otwartego rynku i, ustalać stopy procentowe.

Stopy procentowe

Ustalanie stóp procentowych to chyba najważniejszy element polityki pieniężnej. To od ich wysokości zależy, ile kosztuje pieniądz, czyli to jak oprocentowane są kredyty i lokaty. Ustalając określone stopy procentowe, Rada Polityki Pieniężnej wpływa właśnie na te dwa aspekty rynku bankowego. A więc im niższe stopy procentowe, tym tańszy jest pieniądz, a zatem i tańsze kredyty, za to gorzej oprocentowane lokaty. W drugą stronę wysokie stopy procentowe to drogie kredy, a za to bardziej opłacalne lokaty.

Przy niskich stopach procentowych inwestorzy mają tendencję do wycofywania kapitału. Mniej pieniędzy jest trzymanych w bankach, zwiększa się za to konsumpcja, co napędza gospodarkę. Podaż pieniądza rośnie, a zatem ceny idą w górę, a waluta kraju może się osłabić. Stopy procentowe dzielą się na:

  • stopę referencyjną,
  • stopę lombardową,
  • stopę depozytową,
  • stopę redyskontową,
  • oraz stopę  dyskontową weksli.

Na początku pandemii koronawirusa stopy procentowe były obniżane do niemal zerowego poziomu. Obecnie ich wartości są trochę wyższe, ale wciąż bardzo niskie.

Podwyższenie stóp procentowych mogłoby doprowadzić oczywiście do zwiększenia cen kredytów, ale też zwiększenia opłacalności lokat. Co za tym idzie, więcej pieniędzy leżałoby w bankach, a konsumpcja by spadła. Wyższe stopy procentowe, to też silniejsza waluta, ponieważ do kraju spływają również pieniądze z zagranicy.

Rezerwa obowiązkowa

Rezerwa obowiązkowa to określona kwota, którą banki komercyjne i inne instytucje finansowe muszą utrzymywać na rachunku banku centralnego. Utrzymanie tej rezerwy ma na celu łagodzenie wpływu bieżących zmian płynności na stopy procentowe, a także sprawia, że banki rzadziej ulegają nadpłynności. Dzięki temu więcej pieniędzy jest wykorzystywanych w gospodarce.

Operacje kredytowo-depozytowe

Te operacje prowadzone są przez bank centralny razem z bankami kredytowymi. Ten pierwszy udziela tym drugim kredytów, co umożliwia im utrzymanie płynności, lub umożliwia im uiszczanie w banku centralnym jednodniowych depozytów. Wyróżnia się tu kredyt lombardowy, który udzielany jest pod zastaw papierów wartościowych, oraz lokaty terminowe.które umożliwiają bankom komercyjnym wpłacanie depozytów krótkookresowych.

Operacje otwartego rynku

Operacje otwartego rynku to kolejny ważny instrument polityki pieniężnej. Polegają one na skupywaniu bądź sprzedawaniu rządowych papierów wartościowych, takich jak obligacje skarbowe i bonów pieniężnych. Rząd może dzięki nim kontrolować ilość pieniądza na rynku. Gdy skupuje aktywa, ta zwiększa się, a gdy je sprzedaje – zmniejsza.

Interwencje walutowe

Interwencje walutowe polegają na sprzedaży lub zakupie obcej walut przez bank centralny. Robi to on, aby zapobiec spadkowi ceny waluty krajowej na rynku międzynarodowym. Ma to na celu łagodzenie niekorzystnych dla gospodarki wahań kursu walutowego. Kiedy bank centralny skupuje obcą walutą, jej wartość rośnie, natomiast kiedy ją sprzedaje, spada. Jest to możliwe tylko wtedy, jeśli operuje on dużymi ilościami walut.

Interwencje walutowe nie są wszystkim na rękę, dlatego bank centralny, które wykonuje je często, może tracić na zaufaniu. Z tego powodu niektórzy ekonomiści otwarcie krytykują ich stosowanie, zwłaszcza jeśli jest częste. Te i inne instrumenty polityki gospodarczej bywają przez nich uważane za szkodliwe dla rozwoju gospodarki.

Narzędzia administracyjne

Narzędzia administracyjne to instrumenty sterowania pośredniego. Za pomocą dyrektyw i zarządzeń bank centralny może nakładać na banki i inne instytucje finansowe ograniczenia. Mogą w ten sposób regulować ceny kredytów i maksymalne wielkości depozytów.

Polityka monetarna w Polsce — kto za to odpowiada?

W Polsce za politykę monetarną bezpośrednio odpowiada Narodowy Bank Polski i stojąca na jego czele Rada Polityki Pieniężnej. Pośrednio można powiedzieć, że wpływ na nią ma również sejm i jego ustawy dotyczące polityki fiskalnej oraz różne zakulisowe naciski. Rada Polityki Pieniężnej w NBP ma przewodniczącego rady, którym w obecnej, IV kadencji jest Adam Glapiński oraz 8 kolejnych członków. Są to:

  • Ireneusz Dąbrowski,
  • Wiesław Janczyk, 
  • Cezary Kochalski,
  • Ludwik Kotecki,
  • Przemysław Litwiniuk,
  • Rafał Sura, 
  • Henryk Wnorowski,
  • Jerzy Żyżyński.

Członek RPP otrzymuje wysoką pensję (obecnie jest to aż 37 066,75 PLN), a więc jego działania powinny być teoretycznie odporne na korupcje. Sprawowanie kontroli nad polityką monetarną przez radę odbywa się przy pomocy realizacji następujących zadań:

  • utrzymanie pożądanej, a więc niskiej inflacji w kraju (2,5%),
  • dbanie o wzrost gospodarczy kraju,
  • coroczne ustalanie założeń polityki pieniężnej i przedkładanie ich do wiadomości sejmowi RP,
  • składanie sejmowi sprawozdań z wykonanych założeń polityki pieniężnej w każdym roku budżetowym,
  • ustalenia wysokości wszystkich stóp procentowych,
  • ustalanie zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków,
  • określanie maksymalnych zobowiązań wynikających z pożyczania przez NBP pożyczek i kredytów za granicą,
  • zatwierdzanie planu finansowego NBP i sprawozdań z jego działalności,
  • ustalanie zasad operacji otwartego rynku.

Polityka monetarna a inwestowanie — czy ma wpływ na inwestorów? Podsumowanie

Pewnie po lekturze tego artykułu już zauważyłeś, że polityka monetarna ma ogromny wpływ na inwestorów. Wysokie stopy procentowe zwiększają zysk ze wszystkich inwestycji, nie tylko z lokat i odkładania pieniędzy na konta oszczędnościowe. Dzieje się tak, dlatego że pieniądze mają przy nich po prostu wyższą wartość. Co za tym idzie, są dobrem na rynku bardziej pożądanym i inwestorzy mogą przebierać w możliwościach.

Przedsiębiorcy z kolei działają na rynku ostrożniej, co z jednej strony chroni inwestorów przez gwałtownymi stratami, ale z drugiej może zastopować też wzrost gospodarki. Jest tak też, dlatego że kredyty są droższe, a zatem trudniej w ogóle zdobyć środki na inwestycje.

Niskie stopy procentowe sprawiają, że inwestować opłaca się mniej, za to łatwiej jest zdobyć na nią środki. Pieniądze są tańsze, a zatem inwestorzy, którzy wpłacają gotówkę, nie są aż tak rozchwytywani. Pojawia się więcej opcji inwestycji, za to mniej można na nich zarobić, a ryzyko strat jest większe.

Podsumowując, ekspansywna polityka monetarna prowadzi do mniej opłacalnych inwestycji, za to przy większej konsumpcji i tańszych kredytach sprawia, że są one bardziej dostępne. Z kolei restrykcyjna polityka monetarna ogranicza liczbę inwestycji, ale zwiększa ich zyskowność. Oba podejścia mają swoje zalety i wady. Dziś warto wiedzieć, że w Polsce od dużego czasu zdecydowanie przeważa ta pierwsza, natomiast z powodu rosnącej inflacji ten trend może się wkrótce odwrócić.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.