Rząd przyjął program ochrony ludności i obrony cywilnej na lata 2027 do 2031. Według Kancelarii Premiera jego wartość wynosi 102,4 mld zł. Pieniądze mają finansować budowę i dostosowanie schronów, zapasy wody i żywności, zasilanie awaryjne, ratownictwo oraz przygotowanie szpitali do działania podczas kryzysu. Samorządom ma przypaść około 30 mld zł, a przy podziale środków dodatkowo uwzględnione zostaną województwa wschodnie. Dla mieszkańców oznacza to plan rozbudowy ochrony przed skutkami wojny, ale także powodzi czy długotrwałych awarii. Uchwała przyjęta 6 października wyznacza jednak finansowanie i zadania na kolejne lata. Nie oznacza, że schrony już powstały ani że każda miejscowość otrzyma taki sam pakiet inwestycji. Pierwszy roczny plan przewiduje minimum 19,1 mld zł w 2027 roku. Ostateczny efekt będzie zależał od realizacji konkretnych zakupów, remontów i budów.
NA TERAZ
| KWOTA | KPRM podaje 102,4 mld zł na program obejmujący pięć kolejnych lat. |
| START | W 2027 roku przewidziano minimum 19,1 mld zł na ochronę ludności. |
| SAMORZĄDY | Około 30 mld zł ma trafić do samorządów w całym okresie programu. |
| ZADANIA | Finansowanie obejmuje schronienia, ratownictwo, zapasy, łączność, szkolenia i odporność infrastruktury medycznej. |
Pięć lat finansowania i rosnące roczne kwoty
Program rozpisano na kolejne lata. MSWiA wskazuje minimum 19,1 mld zł w 2027 roku, 19,7 mld zł w 2028 roku, 20,4 mld zł w 2029 roku, 21,2 mld zł w 2030 roku i 21,9 mld zł w 2031 roku. Są to zaokrąglone wartości planowanego finansowania. Nie należy traktować ich jako potwierdzenia pieniędzy już wydanych. Nowy program kontynuuje działania z lat 2025 i 2026, na które według resortu przeznaczono blisko 34 mld zł. Porównanie tej kwoty ze 102,4 mld zł wymaga uwzględnienia długości obu okresów. Większa suma obejmuje teraz pięć lat zamiast dwóch.
Schrony to tylko część planowanych inwestycji
Najbardziej widoczną częścią programu ma być budowa nowych schronów oraz przystosowanie istniejących obiektów. Przewidziano także inne obiekty zbiorowej ochrony i miejsca doraźnego schronienia. Te nazwy oznaczają różny poziom zabezpieczenia. Państwowa Straż Pożarna wyjaśnia, że schron jest obiektem o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, natomiast miejsce doraźnego schronienia zapewnia podstawową ochronę przez ograniczony czas. Dlatego informacja o adaptacji piwnicy czy podziemnego pomieszczenia nie oznacza automatycznie powstania pełnego schronu. Dla mieszkańca liczy się rodzaj dostępnego obiektu i sposób jego wykorzystania. Samo przyjęcie ogólnopolskiego programu nie przesądza jeszcze, gdzie powstaną poszczególne obiekty ani kiedy zostaną udostępnione ludziom.
Około 30 miliardów dla samorządów
Kancelaria Premiera zapowiada, że do samorządów trafi około 30 mld zł z całej puli. Podział ma uwzględniać liczbę mieszkańców, a dodatkową uwagę rząd przewiduje dla województw wschodnich ze względu na ich położenie bliżej zagrożeń. Władze lokalne mają współdecydować o wyborze inwestycji. To istotne, ponieważ potrzeby dużego miasta i rozproszonej gminy mogą dotyczyć różnych zadań: schronienia, transportu podczas ewakuacji, magazynowania zapasów albo awaryjnego zaopatrzenia w wodę. Zapowiedziana suma nie oznacza jednak równego przelewu dla każdej gminy. Mieszkańcy powinni szukać konkretnych informacji w lokalnych planach i ogłaszanych przedsięwzięciach, bo komunikat rządu nie zawiera listy wszystkich miejscowych inwestycji.
Źródło wypowiedzi lub danych: KPRM: przyjęty program
Szpitale mają działać także bez prądu
Ochrona ludności obejmuje również utrzymanie usług potrzebnych osobom, które nie mogą po prostu opuścić zagrożonego miejsca. Program przewiduje zwiększenie odporności infrastruktury medycznej, rozwój zapasów oraz wyposażenie służb w sprzęt ratowniczy. Szpitale podległe MSWiA mają uzyskać większą zdolność do kontynuowania procedur medycznych podczas wojny i długich przerw w dostawach energii. Powstać ma również komponent medyczny podlegający Szefowi Obrony Cywilnej. Obok leczenia zaplanowano magazyny i punkty zapewniające dostęp do wody, żywności, ciepła oraz energii. Takie wyposażenie może służyć także przy powodzi lub rozległej awarii, kiedy najbardziej pilne staje się utrzymanie podstawowych warunków życia i opieki.
Przynajmniej jedna przygotowana OSP w gminie
Jednym z celów jest przygotowanie co najmniej jednej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w każdej gminie do zadań ochrony ludności. Resort wyróżnił cztery profile: ewakuacyjny, logistyczny, medyczny i humanitarny. Obejmują one między innymi transport ludzi wymagających pomocy, organizowanie tymczasowego zakwaterowania, dostarczanie wody oraz obsługę miejsc udzielania pomocy. Nie chodzi więc wyłącznie o zakup wozów strażackich. Na doposażenie OSP przewidziano minimum 310 mln zł w 2027 roku, a następnie rosnące kwoty. Gotowość odpowiednich modułów ma być rozwijana stopniowo w latach 2027 do 2030. Jest to cel programu, a nie potwierdzenie, że wszystkie gminy już mają takie zabezpieczenie.
Źródło wypowiedzi lub danych: MSWiA: zadania i finansowanie
Finansowanie obejmuje także istniejące zadania
Ustawa o ochronie ludności przewiduje przeznaczanie na te zadania co najmniej 0,3 proc. produktu krajowego brutto rocznie. Środki pochodzą z różnych części finansów publicznych, a program porządkuje ich wykorzystanie na określone działania. Nie jest więc równoznaczny z utworzeniem jednej nowej kasy na schrony. Kancelaria Premiera wskazuje także finansowanie uzupełniające: środki europejskie, Fundusz Bezpieczeństwa i Obrony oraz Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego i Ochrony Ludności. Rozróżnienie ma znaczenie dla podatnika. Cała kwota programu obejmuje szerszy zakres ochrony ludności, w tym ratownictwo i opiekę medyczną. Nie można przedstawiać wszystkich 102,4 mld zł jako kosztu samego budowania podziemnych obiektów.
Duży deficyt wymaga porównywania właściwych kwot
Program powstaje przy napiętych finansach państwa. Przyjęty przez rząd projekt budżetu na 2027 rok przewiduje maksymalny deficyt 281,2 mld zł. To różnica między planowanymi dochodami a wydatkami budżetu państwa w jednym roku. Z kolei 102,4 mld zł dotyczy pięciu lat i określonego zakresu zadań ochrony ludności. Dodawanie tych liczb i ogłaszanie nowej dziury budżetowej byłoby błędem. Finansowanie programu trzeba oceniać w rocznych budżetach i wykonaniu wydatków. Dla odbiorcy ważne będą późniejsze informacje o wydanych środkach, zakończonych obiektach i dostarczonym wyposażeniu. Sama zapowiedź wieloletniej kwoty nie pokazuje jeszcze, ile ochrony uda się dzięki niej zapewnić.
Przygotowanie mieszkańców obejmuje pierwsze 72 godziny
MSWiA zapowiada szkolenia i warsztaty, także z udziałem organizacji pozarządowych. Mają pomagać mieszkańcom przygotować się do samodzielnego funkcjonowania przez pierwsze 72 godziny kryzysu. Rządowy poradnik bezpieczeństwa zaleca domowe zapasy wody i żywności na minimum trzy dni, potrzebne leki, latarkę, radio oraz naładowany powerbank. Warto też ustalić z bliskimi sposób kontaktu i poznać lokalne komunikaty dotyczące schronienia oraz ewakuacji. To przygotowania przydatne również podczas przerwy w dostawach prądu czy wody. Szkolenia mają uzupełniać inwestycje w sprzęt i obiekty. Nawet dostępne schronienie lub punkt pomocy spełni swoją funkcję dopiero wtedy, gdy mieszkańcy będą wiedzieli, jak z niego skorzystać.
| NAJKRÓCEJ Rząd przyjął pięcioletni program ochrony ludności wart według KPRM 102,4 mld zł. Obejmuje on budowę i adaptację schronień, wyposażenie ratowników, zapasy, łączność oraz przygotowanie szpitali do pracy podczas kryzysu. Około 30 mld zł ma przypaść samorządom, a celem jest również przygotowanie przynajmniej jednej OSP w każdej gminie do wskazanych zadań. To plan finansowania i rozwoju, którego efekty będą powstawały stopniowo. Dla mieszkańców najważniejsze będą dostępne lokalnie obiekty, sprawne dostawy podstawowych zasobów i jasne informacje o sposobie uzyskania pomocy. Kwoty programu nie należy utożsamiać z pieniędzmi już wydanymi ani dodawać w całości do deficytu jednego roku. |
